subject: Uygun Çeviri etkin iletişim araçları [print this page] Uygun eviri etkin iletiim aralar Uygun eviri etkin iletiim aralar
eviri bir dildeki metnin anlamn, hedef dildeki metne ayn mesaj tayacak ekilde yaplan itir. eviri yaparken her iki dilde de gz nne alnmas gereken ayrntlar vardr; bunlar her iki dilin dilbilgisi kurallar, deyimleri, terminolojisi gibidir. eviri yapma konusunda yeni olan kiiler diller arasnda kelimelerin birebir karlklar olacana inanma yanlgsna derler. Kelimeleri anlamak ve hedef dile dntrmek iin szlk kullanmann yeterli olacan dnrler ancak eviri bundan fazlasn gerektirir. yi bir eviri, dil bilmenin haricinde baz niteliklere sahip olmay gerektirir. evirmenin edebiyata olan yaknl, yorumlama yetenei, yazn konusundaki yetenei ve tecrbesi gibi... u anda birok bilgisayar programnn ya da google gibi arama motorlarnn sunduu bilgisayar destekli eviriler vardr ama geleneksel olarak eviri insan etkinliidir. Bilgisayar destekli eviri programlarnda evirmen daha nceden yapm olduu evirileri veritabanna (database) ekler, ayn konuda sonraki zamanlarda eviri yapmas halinde nceki evirileri veritabanndan arlr ve bu ekilde evirmen daha nceden evirdii bir kelimeyi tekrardan evirme ihtiyac duymaz. Bilgisayar destekli eviriler evirmene hzllk, verimlilik salar ve daha ncesinde evirdii bir yazy tekrardan evirme ihtiyacn ortadan kaldrr. Ancak yine de eviri konusunda en iyi bilgisayar yazlmlarnn sunduu eviriler bile yeterli olmamaktadr. Nihayetinde eviri, en karmak program mantnn bile zmleyemeyecei, evirmenin inisiyatifinde olan yorumlamay gerektirir. Diller arasndaki farkllklar gz nnde bulundurulduunda birebir tercme her zaman mmkn olmayabilir. Tercme bu noktada evirmenin yorumuna ihtiya duyar.
eviri ilemi iki aama olarak ele alnabilir:
1. Kaynak metnin zmlenmesi
2. zmlenen metnin hedef dile uygun biimde dntrlmesi
Kaynak metni tam anlamyla zmleyebilmek iin evirmen tm ieriini bilinli ve yntemli biimde yorumlamal ve analiz etmelidir. Bu ilem, kaynak dili konuanlarn kltr hakknda olduu kadar grameri, anlambilimi, szdizimi, deyimleri ve benzeri konularda da bilgi sahibi olmay gerektirir.
evirmenin metni hedef dile dntrebilmesi iin de o dil hakknda ayn seviyede bilgiye sahip olmas gerekir. ounlukla evirmenin hedef dil zerindeki hkimiyeti daha nemlidir. Kaynak dil iin olandan daha derin bilgiye sahip olmaldr. Bu sebeple ou evirmen kaynak dilden anadiline eviri yapar.
eviri, doas bakmyla zor bir faaliyettir. evirmenler ek olarak bu faaliyeti daha zor hale getiren pek ok sorunla kar karya gelebilirler. Bunlar;
Kaynak metin ile ilgili sorunlar:
Tercme ilemi srasnda metinde yaplan deiiklikler
Okunaksz veya zor okunan metinler
Terminolojinin tutarsz kullanm
Hatal yazm veya hatal baslm metin
Eksik metin
Yetersiz yazlm metin (anlam bozukluu veya anlalmazlk)
Metindeki eksik kaynaklar (rnein evirmenin metinde olmayan bir fotoraf iin balk yazmas gibi...)
Kaynak metnin hedef dile daha nceden zgn olarak evirisi yaplm bir alnt iermesi ve zgn metnin tekrar bulunamamas sebebiyle kelimesi kelimesine bir evirinin neredeyse imknsz olmas
Kaynak metinde bariz hatalarn bulunmas (rnein, "tarih ncesi Budist tapnaklar"; tarih ncesi dnemde Budizm kefedilmemiti)
Dil Sorunlar:
Diyalekt terimleri ve yeni kelimeler
Aklanamayan ksaltmalar
Kii, kurum ve yer adlar gibi baz terimlerin doru biimlerinin kullanlmas (ounlukla hedef dile bu terimlerin resmi kullanm olan eviriler mevcuttur ancak kaynak metinde bulunmadklar takdirde bulmak zor olabilir)
Anlalmayan jargon
Anlalmayan deyimler
Argo
Kaynak metinde gereksiz tmce kullanlmas gibi biimsel farkllklar
Diller arasnda noktalama iaretlerinin kullanm farkllklar
Dier:
Uyak, cinas ve hece lleri
Dilin, ses uyumu ya da uyumazl gibi zor fark edilebilen ancak nemli olan zellikleri
Olduka spesifik kltrel nitelikler
Mizah
Bir kltrde yaygn olarak bilinen ancak dier bir kltrden uzman olmayan bir kiinin bilemeyecei terimler. Bu tr terimler genellikle ek olarak aklama gerektirir
evirinin bir sanat m yoksa zanaat m olduu tartlmaktadr. Edebiyat evirmenleri evirinin retilebilir olmasna ramen sanat olduunu savunurlar. ounlukla teknik eviri, yapan, i ve yasal dokmanlar eviren dier evirmenler ise zanaat olduunu sylerler nk dilbilimsel analiz ve akademik eitim gerektirmektedir.
Pek ok tercman durumun tercme edilecek metne gre deitiini kabul etmektedir. Basit bir dokman, rnein proje bror, dil rencilerinin yatkn olduu tekniklerle kolaylkla evrilebilir. Buna karn bir gazete makalesi, politik konuma veya herhangi bir konuda bir kitap sadece dil konusunda yetenekli olmay ve aratrma tekniklerini bilmeyi deil, konu hakknda salam bir bilgi birikimine sahip olmay, kltrel duyarll ve yazn konusunda ustal gerektirir.
Baz metinlerde evirmen kelimeleri birebir kullanarak eviri yapmay deneyebilir. rnein, dini ve tarihi metinleri eviren kimseler ounlukla kaynaa mmkn olduunca bal kalmaya alrlar. Bunun iin de deyimsel olmayan metinler retmek iin kastl olarak hedef dilin snrlarn geniletirler. Ayn ekilde bir yaznsal evirmen de kaynak metindeki kelimeleri ve ifadeleri hedef dilin kltrel ieriine uygun biimde tercme edebilir ve deyimselletirebilir.
Bir terim, ne kadar bir kltre zg ve anlalmas gse, evirisi de o kadar basittir. rnein, Avustralya'daki nemsiz yerleim birimi Euroa, Latin alfabesini kullanan tm dillerde "Euroa" olarak aynen kullanlr ancak "Columbia"nn Kolombiya olduunu bilmek biraz daha bilgili olmay gerektirebilir.
evirisi gerekten zor olan kelimeler, anlam cmle ya da metine bal olan ksa ve yaygn szcklerdir. rnein ngilizcedeki "get" ykleminin Trkede yaklak olarak on kadar karl vardr. Kelimenin anlamnn zmlenebilmesi iin metnin ya da cmlenin kalan deerlendirilmelidir. Ayn durum "go" ve "come" gibi kelimelerin evirisi iin de geerlidir.
eviriler ister basit olsun ister zor mutlaka uzmanlk gerektirmektedir. Gnmzde evirmenin yapaca bir hata uluslar aras krizlere yol aabildii gibi irketlere de ar darbeler vurabilmektedir. Bu nedenle eviri dikkat ve zen isteyen bir itir. eviri, dilbilgisi kurallarna uygun yaplmaldr ve bu srete mesaj eksiksiz ve anlalr biimde ifade edilmelidir. Kaynak ve hedef metinlerin uzunluklar farkllk gsterebilir. Farkl, uzmanlk gerektiren alanlarda gerektii zaman aratrma yaplmal ve kelimelerin ve deyimlerin eviri yaplan dildeki kullanma en uygun ekilde kullanldna dikkat edilmelidir. Profesyonel eviri Hizmetleri kelimeleri evirmekten daha ok sizin mesajnz, kalitenizi, inceliinizi ve dizaynnz evirmektir.
