subject: Çeviri ve antik ve modern dünyada önemi [print this page] eviri ve antik ve modern dnyada nemi eviri ve antik ve modern dnyada nemi
Kltrleraras ilikiler tarihi M 6.-4. yzyllarda Dou kltrnden Grek kltrne; 8. yzylda Grek kltrnden slam kltrne, 11. yzylda slam kltrnden Bat kltrne yaplan evirileri byk kltr deiimi olarak sayar. Roma atasznde traduttore traditore, evirmen haindir denir. Yunanca ile Arapa arasndaki eviri faaliyetinde Sryanice rehberlik yapmtr.
Trkler 10. yzyldan sonra slam medeniyetine girdi ve bilim dili Arapa oldu. 18. yzyla kadar Bat'dan eviri tek tk iken, bu tarihten sonra eviri faaliyeti hzland. Fen bilimleri ve teknolojide Bat'nn stnl vard ve bu alanda eviri askeri modernleme ile balad. Osmanl saraynda tercmanlar Rum idi. Bunlara dilma deniyordu. Katip elebi ilk evirmenlerdendir. Yanyal Esat Efendi, shak Efendi, Asm Efendi, Konstantin psilanti, Mnif Paa, Yusuf Kamil Paa, Ziya Paa, inasi, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paa, Namk Kemal, Haydar Rifat, Beir Fuat, emseddin Sami cumhuriyet ncesi evirmenlerdir. 1821'de Tercme Odas kuruldu. Franszca, Tanzimat'ta birinci yabanc dil oldu ve btn eviriler bu dilden yapld. Daha sonra ngilizce onun yerini ald. 1941'de Tercme Brosu aan Maarif Vekaleti Tercme dergisi yaynlad. Hasan Ali Ycel Dou ve Bat klasiklerini evirtti. 1000 temel klasik Trkeye evrildi. Cumhuriyet dneminde eviriye emek verenlerin banda Orhan Burian, Nurullah Ata, Sabahattin Eybolu, rfan ahinba, Hamit Dereli, Azra Erhat, Bedrettin Tuncel, Nusret Hzr, Akit Gktrk, Bertan Onaran, Serdar Rifat'tr. Yaynevleri eviri dergileri kard (Yazko eviri dergisi, Metis eviri dergisi.) niversitelerde evirmen yetitiren mtercim ve tercmanlk krsleri ald.
lk evirilen eserler tabiatyla Fransz yazarlardr. Victor Hugo, Balzac. eviri faaliyetiyle Bat kltr sadece bilgi deil, yerli kltrn yannda yeniliki Bat akmlarnn lkeye girmesine neden oldu. Edebi, siyasi, felsefi hareketler eviri ile yurda girdi. 60'lardan itibaren btn sol klasikler evrildi. Sadece eviri kitaplar yaynlayan yaynevleri ald; evirmenler meslek rgtleri kurdu. slami yaynclk faaliyeti geniledi; Arapadan eski klasikler Trkeye aktarld.
Gelimi lkelerde evirmenlik yaplabilmesi iin ya 4 yllk lisans eitimi alnmas ya da son derece ciddi snavlardan geilmesi gerekir. "evirmen" unvan yasalarla korunan bir unvandr, her isteyen kendisine "evirmen" diyemez. Ancak, Trkiye'de her isteyen "evirmen" olabilmektedir, bunun iin zel bir eviri eitimi almanz gerekmez. evirinin yasallk kazanabilmesi iin Noter tarafndan onaylanmas gerekir. Dier lkelerde ise "Yeminli evirmen"in onay yeterli olmaktadr.
Noterler eviri brolaryla birlikte alr. eviri brosu sahibi eviri yapabileceini ve gereine uygun olarak evireceini bir yemin zaptyla Notere ifade eder. Bylece altna imzasn atp kaesini vurduu evirilerin sorumluluunu tar. evirisini onaylatmak isteyen eviri sahibi ya notere ya da eviri brosuna bavurur.
Trkiye'de eviri cretlerini hesaplanmasnda birim olarak sayfa kullanlr. lgili yasa hkmlerine gre boluksuz 1000 vuru 1 sayfa olarak kabul edilir ve 1000 vurutan az evriler tam sayfa olarak ilem deerlendirilir. Ancak, dier lkelerde eviri cretlerinin hesaplanmasnda birim olarak szck, satr ya da vuru da kullanlmaktadr.
Kitap evirilerinde cret telif biiminden hesaplanr ve kitabn bask adedi (genellikle 2000) ile kapak fiyatnn arpmnn% 6 ile 10'u aras bir tutara karlk gelir
